معمولاً برای تهیه فلس جهت تعیین سن از فلسهای ناحیه میانی و جانبی بدن استفاده می شود. اکثراً از ناحیه میانی بدن و زیر باله پشتی و بالای خط جانبی به جهت اینکه دارای فلسهای متقارن و بزرگ، با خطوط منظم و مشخص است استفاده می شود. برای مطالعه سن از روی فلسها باید فلسها از قسمتهای مختلف بدن جدا شود و نتایج بدست آمده از آنها باهم تطبیق داده شود تا بتوان مناسب ترین منطقه را برای برداشتن فلس تعیین کرد. از آنجایی که ممکن است اندازه و مورفولوژی فلسها با هم متفاوت باشد باید از چندین فلس برای این کار استفاده کرد زیرا برای مثال ممکن است یک خط سالیانه از یک فصل بطور مشکوک ظاهر شود ولی در فلس دیگر واضح باشد. بعلاوه چون امکان تجدید فلسهای از دست رفته وجود دارد، ممکن است فلسهای جدید که خطوط سالیانه متفاوتی دارند جایگزین شده باشند

پس از کنار زدن مکوس و مواد زائد روی فلسها با فشار در جهت دم ماهی به کمک انبر با حرکتی سریع و محکم فلسها جدا می شوند. فلسها را در پاکتهای کاغذی مخصوصی که حاوی اطلاعات بیومتریک ماهی است قرار می دهند. روی فلسها نباید موادی باقی مانده باشد. همچنین فلسها نبایستی به هم چسبیده باشند. اگر نیاز به تمیز کردن فلسها باشد می توان از آب گرم یا محلول پتاس سوز اور یا چند بار شستشو با الکل 95 درصد و یا موادی که پس از شستشو با آب برطرف می شوند استفاده کرد.
جهت آماده سازی فلسها روشهای مختلفی وجود دارد:
1- تهیه کپی های مثبت یا منفی با استفاده از ورقهای نرم سلولوئیدی
2- قرار دادن فلسها در سطحی بین شیشه و اسلاید و فشردن آنها توسط باندهای شیشه ای وخشک کردن آنها
3- استفاده از ورقهای دوبل پلاستیکی برای ایجاد اثرات فلس برروی آنها بدون استفاده از گرما، فشار و مواد شیمیایی
استفاده از اثرات فلس نسبت به روشهای فوق جهت تعیین سن مزایایی دارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- این علائم روشن هستند حتی اگر فلس اصلی چنین شرایطی نداشته باشد.
2- اثرات فلس بزرگتر بوده و بوسیله نور عبوری دیده می شوند.
3- امکان مطالعه چندین فلس بطور همزمان وجود دارد.
معمولاً روی فلسها یک سری خطوطی دیده می شود که که از مرکز فلس بطرف لبه کشیده می شود که به آنها کانالهای شعاعی (Radius) گفته می شود که باعث انعطاف پذیری آنها بخصوص در فلسهای ضخیم می شود. اصولاً روی فلسها دوایر متحدالمرکزی وجوددارد که هرساله در نتیجه تغییر آهنگ رشد ایجاد می شوند. در فصول سرد سال به علت کاهش سرعت رشد این خطوط به هم فشرده تراست که باعث می شوند در مطالعه فلسها یکسری نواحی روشن و تیره بصورت متناوب دیده شود(پرافکنده حقیقی،1376). یک منطقه تیره به همراه یک منطقه روشن معرف یک سال از عمر ماهی است. البته روی فلسها یکسری خطوط دیگری هم به چشم می خورد که نسبت به حلقه های سالیانه وضوح کمتری دارند که به آنها حلقه های اضافی گفته می شود این حلقه ها در نتیجه تغییرات غیر دوره ای در رشد ماهی در طول سال بوجود می آیند مانند تغییر در تراکم مواد غذایی.

برای تعیین سن معمولاً از دو نوع فلس شانه های(کتنوئید) و دایره ای(سیکلوئید) استفاده می شود که بخش مورد مطالعه در هر دو فلس قسمت قدامی فلس است.

2- اتولیت

ماهیان فاقد گوش خارجی و میانی بوده و تنها دارای گوش داخلی هستند که به نام لابیرنت (Labyrinth) خوانده می شود که بجز عمل شنوایی در اعمال تعادلی نیز دخالت دارند. بخش تحتانی گوش داخلی دارای سه حفره است که درون آنها سنگریزه های شنوایی یا اتولیتها قرار دارند. جنس اتولیت ها از کربنات کلسیم بوده و همانند فلس ماهیان دارای تزئینات دایره ای هستند که معرف سن ماهی است.
گوش داخلی دارای سه جفت اتولیت به نامهای Sagita, Lapillus, Asteriscus مي باشد. در مطالعات اتولیت از Sagita که بزرگترین سنگریزه شنوایی است استفاده می شد ولی جدیداً هر سه جفت اتولیت در شمارش و مطالعه علائم مربوط به سن مورد استفاده قرار می گیرند.

طرح والگوی شکل گیری حلقه ها روی اتولیت همانند ساختارهای دیگری است که برای تعیین سن استفاده می شوند به این معنی که به موازات رشد ماهی این اعضا هم رشد کرده و با تغییر آهنگ رشد یکسری خطوط و حلقه هایی روی آنها تشکیل می شود که در تعیین سن کاربرد دارند. رشد جسمی ماهی و رشد اتولیتها همانند زنجیر به هم مرتبط می باشد. اتولیتها اولین ساختارهای آهکی هستند که در مراحل جنینی تشکیل می شوند این ساختارها در تمام طول حیات ماهی بدون تغییر باقی می مانند البته ممکن است در شرایط نامناسب بازجذب شوند. اتولیتها حکم جعبه سیاه هواپیما را دارند که حاوی اطلاعات گذشته ماهی است بخصوص به مطالعه مراحل حیات اولیه ماهی کمک شایانی می نماید. اتولیتها حاوی اطلاعات روزانه ماهی می باشند. علائم روزانه روی اتولیت بصورت نوارهای روشن و تیره مشخص شده است که اصطلاحاً آنها را DGI (Daily Grow Increament) می نامند. مناطق روشن معمولاً پهن تر از نوارهای تیره هستند. مناطق روشن مربوط به دوره روشنایی روزانه با درجه حرارت بالای آب می باشد که اصطلاحاً ناحیه «برتری کلسیم» هم خوانده می شود. مناطق تیره مربوط به رژیم شبانه یا سردی آب است که به ناحیه «برتری ماتریکس» معروف است.

رشد اتولیتها در ارتباط با متابولیسم داخلی کلسیم و تولید اسید آمینه بوده و اولین علائم رشد معمولاً بعد از جذب کیسه زرده بر روی آنها ظاهر می شود. ناحیه مربوط به رشد سریع پهن تر بوده و علائم و تزئینات روی آن به خوبی مشخص هستند ولی در دوره رشد کند میکروکریستالها با فاصله کمتر و فشرده تر قرار می گیرند. چنانچه مطالعه علائم روزانه مورد نظر باشد بهتراست که از ماهیان جوانتر برای اینکار استفاده شود. مهمترین فاکتور در شکل گیری علائم روزانه عبارتند از درجه حرارت آب، نور، دسترسی به غذا و PH که از این میان مهمترین نقش را حرارت ایفا می کند به گونه ای که در ماهیانی که در درجه حرارت نسبتاً ثابتی نگهداری می شوند تشخیص دو ناحیه روی اتولیت مشکل است. محل های مختلف تهیه فلس در گونه های مختلف ماهی


3- خارها و شعاع باله ها

در ماهیان استخوانی بدون فلس که اتولیتهای مناسبی هم برای تعیین سن ندارند بایستی از ساختارهای دیگر بدن جهت تعیین سن استفاده کرد. در Cat fish برای این کار معمولاٌ از بین خارهای سینه ای و مهره ها این انتخاب صورت می گیرد. اما خارهای سینه ای نسبت به مهره ها ارجحیت دارند چرا که جمع آوری آنها نیاز به کشتن ماهی ندارد همچنین جمع اوری آنها در آزمایشگاه سریع تر بوده و حلقه های اشتباه کمتری در برشهای آن وجود دارد. البته ممکن است سن کمتر از سن واقعی تخمین زده شود. تنها عیب استفاده از خارهای سینه ای این است که در ماهیان مسن تر ممکن است حلقه ها تیره و تار شوند. برای بعضی از ماهیان از قبیل Suchers وSturgeon بهترین ساختمان برای تعیین سن شعاع باله می باشد.

دو روش برای جدا کردن خارها (چپ یا راست) به کار می رود. اولین روش پیچاندن همزمان و شل کردن خارهاست که در محل مفصل به طرف دم ماهی صورت می گیرد. دومین روش بدین شکل است که ماهیان بزرگ خار را با انبردست (در ماهیان کوچک بوسیله انبرکهای مخصوص) محکم گرفته و بطرف بیرون می کشیم تا بندها شل شوند. خارهای چپ را مطابق با حرکت عقره های ساعت و خارهای راست را مخالف حرکت عقربه های ساعت می چرخانیم. در مورد ماهیان بزرگ ممکن است بریدن عضلات دور خارها لازم باشد. بایستی خارها را قبل از نگهداری در پاکت در هوای آزاد خشک کرد. برای تهیه شعاع باله آنرا درست زیر محل مفصل به کمک قیچی یا انبر جدا می کنیم. بافتهای غشایی اضافی را با خراشیدن از آن دور می سازیم. سپس برای پاک کردن باقیمانده بافتها از مواد تمیز کننده خانگی استفاده کرده آنها را در هوای آزاد خشک کرده و نگهداری می کنیم.

برش و آماده سازی خارها و شعاع باله ها:

برای برش تیغه ها تعیین محل مناسب که دربرگیرنده حلقه های سالانه باشد مشکل است. ضخامت برشها به فاکتورهای زیادی بستگی دارد اما بطور معمول نازک ترین برشها بهترین دید را خواهند داشت. شعاع باله ها معمولاً در انتهای شیار پائینی برش داده می شوند. برشها را می توان روی لامهای شیشه ای یا پلاستیکی نگهداری کرد و به مطالعه آنها پرداخت.

به غیر از فلس، اتولیت و شعاع باله ها دیگر بخشهای اسکلتی بدن ماهی مانند ستون فقرات، سرپوش آبششی حتی مهره ها برای تعیین سن بکار می روند. تمام این ساختارها دارای حلقه های رشد هستند زیرا رسوب متفاوت نمکهای کلسیم و تعدادی از حلقه ها را دارند که به سن ماهی ارتباط دارد. به هر حال مطالعه این قسمت های اسکلتی معمولاً در حالت تازه عملی تر است.

با استفاده از کلیه اندامهای سخت ذکر شده و پاره ای محاسبات می توان سن ماهی را تعیین کرد برای این کار از روشهای بسامد طولی و ترکیب سن وکلیدهای طولی- سنی استفاده کرده و در نهایت رشد و سن را بطور قطعی تخمین می زنند.

در روش بسامد طولی اصول روش اینست که طولهای ماهی از یک سن به شکل یک توزیع طبیعی منجر می شوند. اطلاعات نمونه برای تمام جمعیت گونه مورد مطالعه در یک کاغذ نمودار کشیده می شود و از طریق ترسیم طولهای احتمالی در سنهای مختلف، رشد متوسط در یکسال مطالعه می شود. البته این روش فقط برای گونه هایی که یک تخمریزی محدود فصلی دارند قابل استفاده است.

ترکیب یا تناسب مختلف گروههای سنی در نمونه بدس آمده یا در جمعیت یک ترکیب سنی نامیده می شود. ترکیب سنی معمولاً بوسیله محاسبه تمام گونه های یک صید محاسبه می شود.

ممکن است رشد افزایش در اندازه یا همراه با افزایش سن تعریف شده باشد. افزایش در اندازه یا وزن در طول فواصل زمانی متوالی اندازه گیری شده هنگامیکه بعد (طول یا وزن) یک ماهی بخصوص رسم می شود در برابر زمان(سن)، نمودار، یک طرح نموداری منحنی رشد را نشان می دهد. رشد قطعی میانگین کل رشد در هر سن می باشد و معمولاً برای هر گروه سنی ترسیم می شود. از سوی دیگر رشد ویژه، افزایش رشد در هر فاصله زمانی است و دلالت بر درصد رشد در شروع فاصله زمانی دارد. در حقیقت از تقسیم اختلاف لگاریتم طول ثانویه و اولیه به تفاوت مدت زمان تغییر طول ثانویه و اولیه رشد ویژه قابل محاسبه خواهد بود.

پیشینه پردازی

پیشینه پردازی روشی برای برآورد اندازه ماهی در سنین پائین تر می باشد.در این روش وجود یک ارتباط متناسب بین طول ماهی و مقدار افزایش اندازه ساختمانهای مورد بررسی مورد نظر می باشد. برای این کار برشهایی را از شعاع باله ها و خارها تهیه می کنند که بطورکامل حلقه ها را نشان دهد. برای اندازه گیری قطر یا شعاع هر حلقه از مرکز تا لبه بیرونی هر حلقه بلندترین محور انتخاب می شود. دو روش مناسب در این زمینه تکنیکهای متقارن و رگرسیون هستند.

ماهیان خاویاری که استروژن نامیده می شوند و از خانواده تاس ماهیان، از جمله گونه های آب زی کم نظیری هستند که از قدمتی چند صد میلیون ساله که به عصر ژوراسیک باز می گردد بر خوردارند و از این رو ماهیان خاویار را فسیلهای زنده جهان می نامند که همراه با تکاملی فیلوژنی تا به امروز باز مانده اند . از منظر تعدد گونه ها به ۲۷ گونه و زیر گونه در جهان تقسیم می شوند که از این تعداد ۵ گونه در دریای خزر زندگی می کنند ،دریایی که خود به تنهایی ۹۳ درصد ذخایر ماهیان خاویاری جهان را در خود جای داده است.

ادامه مطلب.....

در دریای خزر زندگی می کنند ،دریایی که خود به تنهایی ۹۳ درصد ذخایر ماهیان خاویاری جهان را در خود جای داده است.
اما ارزش ماهیان خاویاری نه به جهت استفاده از گوشت انان که به واسطه تخم انان که به خاویار یا مروارید سیاه مشهور است ،می باشد . خاویار خود به تنهایی به عنوان اشرافی ترین صبحانه جهان محسوب می گردد بسیاری آن را به شکل خام و یا همراه با تخم مرغ و اغشته به زرده ان میل می کنند و گروهی نیز به اندازه نوک قاشقی از ان را همراه با سبزیجات معطر یا قطعه کوچکی از نان و کره می خورند و بوی تند ماهی مانند ان و طعم شورش را بسیار دوست می دارند و انرا بسیار پر کالری و انرژی زا می دانند و این چنین نیز هست .

خاویار انواع گوناگونی دارد چون خاویار طلایی و سرخ و سیاه که البته در این میان خاویار سیاه از ازرشی قابل توجه بر خوردار است.

۵ گونه از ماهیان خاویاری ممتاز جهان نیز در این دریا میزیند که به ترتیب کیفیت عبارتند از « فیل ماهی» -«قره برون یا ماهی خاویاری ایران »- «ماهی خاویاری گلد(چالباش) یا روس»- «ماهی شیپ »-« ماهی ازون برون»، . فیل ماهی بزرگترین ماهی ابهای داخلی است که از نقطه نظر کیفیت خاویار رتبه اول را به خود اختصاص داده است نام دیگر ان بلوگا است و نمونه هایی از انها با وزنی در حدود۱۴۰۰کیلوگرم و سنی بیش از ۱۰۰ سال صید شده است .

هر ۲ یا ۳ سال یک بار تخم ریزی می کند و بین ۱۴ و ۱۷ سالگی بالغ می شود و به واسطه بهترین خاویار، رتبه گرانترین ماهی و خاویار جهان را دارا ست . از قامتی معادل یک و نیم متر تا بیش از چهار متر بر خوردار است ، رکورد صید ان در ایران ۶۲۰ کیلوگرم بوده است.

فیل ماهی

قره برون یا تاس ماهی ایران در حال حاضر گونه ای مستقل محسوب می شود ،چرا که تا قبل از این انرا زیر گونه ای از ماهی روس می دانستند .

در لفظ به معنای بینی سیاه است که از رتبه دوم ارزش بر خوردار است . در حال حاضر به واسطه تکثیر مصنوعی از نقطه نظر تعدد از گونه روس پیشی گرفته است . از گونه روسی بزرگتر می باشد و کیفیت خاویاری برتر از وی را نیز دارا می باشد از نظر ظاهری تا حدی شبیه به هم می باشند گرچه رنگی تیره تر همراه با رنگ دانه های سفید رنگ که تا بینی وی ادامه پیدا کرده وی را از نظر ظاهری از تاس ماهی روس جدا می کند . وزنی معادل ۶۰ تا ۱۳۰ کیلوگرم دارد و طولی معادل ۱متر تا بیش از ۲متر که در فاصله ۱۲ تا ۱۴ سالگی بالغ می گردد.

تاس ماهی ایران (قره برون)

تاس ماهی روس یا چالباش در زمره گونه هایی است که در تمامی نقاط دریای خزر یافت می شود و خاویار ان را نیز به اصطلاح طلایی می نامند که از رتبه سوم ارزش بر خوردار است و در فاصله ۱۲ تا ۱۶ سالگی به سن تخم دهی میرسد و بالغ می شود . از طولی معادل ۱ تا ۲ متر بر خوردار است و وزنی معادل ۶۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم.

تاس ماهی روس (چالباش)

ماهی خاویار شیپ معمولا ماهی مهاجری است که به واسطه تخم ریزی به سواحل ایران می اید و در رودخانه های ابریز دریای خزر تخم گذاری می کند . از عمری معادل ۳۰ سال بر خوردار است ، سبک وزن است و از تعدد کمی هم بهره می برد ،از نقطه نظر ارزش در رتبه چهارم قرار دارد . با طولی بیش از ۱ متر و وزنی سبک ، در فاصله ده سلگی تا ۱۴ سالگی بالغ می گردد و به سن تخم دهی می رسد .

ماهی خاویار شیپ

ماهی اوزون برون (دراکول) کوچکترین ماهی خاویار دریای خزر می باشد که در ایران به اشتباه کلیه ماهیان خاویاری را به نام وی اوزون برون می نامند .از نقطه نظر کیفی در رتبه اخر قرار دارد چرا که از خاویار ریزتر و ارزانتری بهره می برد . از نظر تکثیر مصنوعی با مشکلاتی مواجه است و تعداد ان نیز در شرایط طبیعی رو به کاهش می رود .در ترجمه نام وی بینی دراز است.در فاصله ۸تا۱۲ سالگی بالغ می شود . از قامتی معادل ۱ تا ۱.۵متر بهره می برد و وزنی سبکتر در قیاس با دیگر ماهیان این خانواده در دریای خزر.

پرورش ماهی به صورت مصنوعی در کشور چین آغاز شد وسابقه پرورش در این کشور به بیش از 3 هزار سال قبل در منطقه (ین دیناستی) مربوط می شود(1137 تا1400 سال قبل از میلاد) وحدود 460 سال قبل از میلاد در منطقه (وارینگ کینگ دام) پرورش ماهی تا حد خوبی توسعه یافته بود. فان لی اولین فردی بود که اصول پرورش ماهیان آب شیرین را تدوین کرد.
با وجود سابقه طولانی پرورش ماهی در استخر, سابقه تکثیر مصنوعی ماهیـان کوتاه است. اولین گام در لقاح مصنوعی به وسیله دانشمند آلمانی لدویک یا وبی (1711-1784)برداشته شد. او از ماهی ماده ونر قزل آلای آماده بصورت جداگانه تخم واسپرم به دست آورد وآن ها را با هم مخلوط کرد که این اولین لقاح مصنوعی تخم ماهی بود. در مورد ماهیـان پرورشی گرمابـی در سال 1930 مولـدین آماده از محل های تخم ریزی طبیعی صید ولقاح مصنوعی داده شدند. ولی القاء تخم ریزی به مولدین با روش تزریق , در سال 1934 به وسیله زیست شناسان برزیلی آغاز شد و بعد در آسیـا واروپـا وآمریکای شمالی توسعه یافت. در سال 1958 مولـدین کپور نقره ای وسرگنده پرورش یافته در استخرهای خاکی با تزریق عصاره غده هیپوفیز ماهی کپـور معولی به صورت مصنوعی تکثیـر شدند ودر حال حاضر مولـدین ماهیـان مختلف با استفاده از هورمـون های مصنـوعی وغده هیپوفیز ماهیان در سطح وسیع مورد تکثیر مصنوعی قرار می گیرند.

با توجه به قدمت پرورش ماهی در دنیا , این فعالیت در ایران با تکثیر تاسما هیان در سال 1301 وپرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان از سال 1338 آغاز شده است. رشد اقتصادی و صنعتی وهمچنین لزوم تغذیه جمعیت رو به افزایش وکیفیت برتر پروتئین آبزیان در مقایسه با سایر گوشت ها , موجب افزایش توجه به آبـزیان وصید در دریاها ومنابع آبی شد ودر نتیجه کاهش ذخایر آب ها را به دنبال داشت. بنابراین برای دستیابی به برابری تولید باتقاضا وبهره برداری مناسب از ذخایر چاره ای جز روی آوردن به پرورش آبـزیان در محیط های قابل کنترل وهمچنین تکثیر انواع ماهیان به منظور رهاسازی وبازسازی ذخایر نبود. بدین منظور سازمان شیلات ایران اقدام به احداث اولین ایستگاه بررسی تکثیر و پرورش کپور ماهیان پل آستانه در سال 1347-1348 کرد. پس از آن نیز مجتمع تکثیر و پرورش تاسماهیان سد سنگررشت در سال 1350 به بهره برداری رسید. با توجه به استعداد مناطق مختلف هزاران مزرعه پرورش ماهی در سطح کشور فعال است.

پرورش ماهي در كنار كشاورزي

 پرورش ماهي در شاليزار

• مکان یابی

• اجرای نقشه طرح

• آماده سازی زمين و کشت برنج

• کشت بچه ماهيان

• عملیات داشت برنج

• مراقبتهای ویژه پرورش ماهی

• برداشت برنج

• پرورش ماهی بعد از برداشت برنج و صيد ماهی

در شاليزار مي توان علاوه بر توليد برنج ,  ماهي نيزپرورش داد. شالیزارهايي كه داراي آب كافي وزمين مناسب ومسطح باشند , مي توانند جهت پرورش ماهي كپور مورد استفاده قرار گيرند , بدين ترتيب كه يك پناهگاه كوچك در پايين دست مزرعه برنج احداث مي شود ودر اوايل بهار بچه ماهيان را به داخل اين پناهگاه مي ريزيم و تا زمانيكه شاليزار آماده مي شود ودر آن نشاء كاري صورت مي گيرد , بچه ماهيان در آن پرورش داده مي شوند وزمانيكه طول نشاء ها به حدود 20 سانتي متر رسيد , با برداشتن مرز بين پناهگاه وشاليزار, ماهيها به داخل شاليزار هدايت مي شوند ورشد مي كنند. ولي غذادهي آنها داخل پناهگاه صورت مي گيرد. پس از رسيدن برنج ودر زمان برداشت آن , ماهيها را به داخل پناهگاه هدايت كرده وپس از برداشت برنج دوباره ماهيها داخل شاليزار هدايت مي شوند وحدود يك ماه نيز آنجا پرورش داده مي شوند وبعد از پيدا كردن رشد كافي اقدام به صيد ماهيها مي شود.براي اينكه بتوان در مزارع كشاورزي به طور همزمان اقدام به كشت ماهي وبرنج نمود, بايستي تغييراتي در مزارع اعمال كرد تا امكان كشت توام ماهي وبرنج فراهم گردد.

مكان يابي

عموماً زمين هايي بايد جهت كشت توام ماهي وبرنج انتخاب شود كه نفوذپذيري زمين زياد نبوده وهدررفتن آب آن زياد نباشد , زمينهاي رسي در اولويت قرار دارند , زيرا اگر درصد شن زمين زياد باشد آب به داخل زمين نفوذ كرده وبا كمبود آب مواجه مي شود ودر امر مكان يابي بايدبه نكات ذیل توجه نمود:

_ درصد رس زمين بالا باشد.

_ در طول دوره پرورش كمبود آب وجود نداشته باشد.

_ پساب مزارع مجاور وارد مزرعه كشت توام نشود.

_ شيب زمين ملايم باشد.

_ در مجاورت جاده باشد.

_ بعد از برگشت برنج، آب كافي ومطمئن براي ادامه پرورش ماهي موجود باشد.

باید عرض کنم آب که نبا شه ماهی نیست

فعلا مجوز نمی دن به دلیل خشکسالی

هر جا هوا سرد تر آب پر اکسیژن تر باشه برا قزل آلا بهتره  یعنی جاهای گرم بدرد نمی خوره

غذا هم چینه و کنسانتره

چشمه بهترین آب برای پرورشه بعد آب چاه

حمایت دولتم فعلا مشخص نیست .

مرسی از حضورتون

آدرس فرم درخواست شرکت در هفتمین همایش علوم و فنون دریایی ایران را در سایت خود قرار دهید . برای فرم درخواست اینجا را کلیک کنید  (این فایل باپسوند حیب است)

خاویار... گزارش تصویری / تکثیر و صید و فراوری و عمل آوری خاویار /ماهیان خاویاری در شمال کشور شهید مرجانی در گرگان
حتما ببین  اینجا را کلیک کنید 

سایت هایدهمین نمایشگاه بین المللی ماهیان زینتی در سنگاپور . بزرگترین رخداد در زمینه ماهیان زینتی در آسیا :کلیک کنید

 پایگاه اطلاع رسانی شیلات استان فارس :کلیک کنید

مرکز تحقیقات آرتمیا در ارومیه :کلیک کنید

پایگاه های اطلاع رسانی شیلات استانها :کلیک کنید

نحوه محاسبه غذای روزانه ماهی قزل آلا :کلیک کنید

فرآيند توليد ميگوي مولد پرورشي عاري از بيماري:کلیک کنید

دومین کنفرانس بین المللی تیلاپیا در مالزی :کلیک کنید

جدید شیلاتی که با ما لینک شداند :

۱. شبکه اطلاعات علمی( سفارش کتاب و پوستر) اینجا را کلیک کنید

۲. یک وبلاگ شیلاتی از مرتضی امامی  اینجا را کلیک کنید

۳. گلچین  سایت های شیلاتی اینجا را کلیک کنید

بسم الله الر حمن الرحيم

تحقيق : پرورش قزل آلاي رنگين كمان

استاد : آقاي دكتر هدايتي فرد

دانشجو : عبدالكريم اسبوچين

پاييز 1386

نحوه پاك كردن ماهي

هر نوع ماهي ، درسته ، با سرودم يا فيله ويا تكه تكه شده را بايستي قبل از پختن بخوبي شست وتميز نمود وعمليات زير را انجام داد:

شكم آنها را خالي نموده باله هاي آنها را ببريد بريدن باله ها بيشتر براي زيباتر جلوه دادن ماهي طبخ شده است. ماهي بدون سرودم نه تنها اشتها آور است بلكه سرخ کردن آن هم آسانتر است.

در ماهيهائي كه داراي باله خار مانند هستند, بايستي ابتدا اين زوائد بريده شوند در غير اينصورت خارها ممكن است دستها را زخمي نمايند. اسكلت استخواني اتصال باله ها به بدن ماهي ، بايستي به دقت وبا احتياط جدا شود.

ـ بريدن باله ها : ماهي را از پهنا روي تخته آشپزخانه خوابانده وبا قيچي تيز باله هاي پشتي , شكمي , مخرجي وسينه اي آنرا ببريد

اگر ماهي داراي خارهاي تيز است , بهتر است با يك چاقوي نوك تيز در امتداد طرفين باله ها شكافي بوجود آورده وباله ها را از اسكلت استخواني آن جدا نماييد

ـ تراشيدن فلسها : دم ماهي را با دست چپ نگه داشته وبا چاقوي معمولي ويا لبه اره اي كه در دست راست داريد فلسها را با حركت چاقو از دم به طرف سرماهي پاك كنيد(براي جلوگيري از پاشيدن وپراكنده شدن فلسها به اطراف مي توان ماهي را در ظرف بزرگ پرآب قرارداد وفلسها را داخل آب پاك كرد.)پس از تراشيدن فلسها ، ماهي را خوب شستشو دهي. د

جدا كردن استخوانهاي ماهي

براي بيرون آوردن استخوانهاي ريز ماهي بايستي ابتدا با چاقو غشايي را كه آنها را احاطه نموده است , جدا نمود. اينكار را مي توان در مورد ماهيهايي كه داراي تيغهاي بزرگ هستند مانند ماهي كپور , سفيد , آزاد وغيره انجام داد.در مورد ماهيهائي كه تيغهاي ريزتري دارند آنها را بايستي با دست جدا كرد.

جدا كردن تيغهاي جانبي

براي اين منظور ماهي شكم باز شده كامل را آنقدر باز مي نمائيم تااستخوانها وتيغهاي پشتي وجانبي كه داخل عضلات قراردارند وبوسيله غشاء پوشيده اند معلوم شوند.غشاء را با چاقو جدا كرده وتيغها را يك يك با دست از ستون مهره جدا مینماییم.

براي جدا كردن ستون مهره ها با قيچي آشپزخانه ستون مهره ها را از نزديكترين نقطه به سرماهي ببريد. سپس قسمت بريده شده را با دست راست گرفته وبا احتياط آنرا به طرف دم كشيده وجدا نمایید از اين زوائد مي توانيد براي تهيه سوپ استفاده کنید .

تخليه امعاء واحشاء

براي انجام اين عمل به دو طريق مي توان عمل كرد

روش اول

بريدن شكم ماهي بوسيله قيچي : به كمك قيچي يا يك چاقوي تيز شكافي از سر به طرف دم ايجاد (يا از مخرج به طرف سر)وامعاء واحشاء ماهي را بيرون مي آورند.كليه ماهي را كه به شكل خون تيره لخته شده ودر امتداد تيره پشتي ماهي قرار دارد با چاقو تراشيده وبا آب سرد درون ماهي را كاملاً شستشو دهيد

روش دوم

خالي كردن شكم از طريق بريدن برانشها : اگر مي خواهيد ماهي را شكم پر طبخ نمائيدمي توانيد امعاء واحشاء آنرا از طريق برانشها تخليه نمائيد. براي اينكار عمليات زير را انجام دهيد:

انگشت اشاره دست راست را خم كرده وآنرا از شكاف برانش داخل گلوي ماهي فرو برده وامعاء واحشاء وبرانشها را تخليه نمائيد(در اين عمل احتياط شود انگشت شما زخمي نگردد).پس از خارج كردن امعاء واحشاء ماهي را با آب شستشو دهيد. براي تخليه امعاء واحشاء از طريق بريدگي كه درناحيه بين برانشها وزيرگلوي ماهي بوجود مي آيد نيز مي توان عمل كرد

طرز فيله كردن ماهي

- بريدن باله ها وايجاد شكاف در شكم ماهي از دم به طرف سر

- تخليه امعاء واحشاء

- شستشوي درون ماهي

جهت درآوردن فيله ها, ماهي را به شكم روي تخته آشپزخانه قرارداده (پشت ماهي به طرف سمت راست شما باشد)وبا يك چاقوي تيز از قسمت پشت در امتداد ستون فقرات برشي ايجاد نموده تا به استخوان كمر ماهي برسد

سپس ماهي را به يك طرف خوابانده در امتداد شكاف برانش وعمود بر شكاف اول شكافي ديگر ايجاد نموده واز طرف سر طوري چاقو را روي استخوانهاي ماهي بطرف دم حركت دهيد تا فيله يك طرف جدا شود وبراي فيله طرف ديگر ماهي عمل اول را تكرار كنيد در حين عمل ماهي را ثابت نگهداريد

استخوانهاي بزرگ ماهي را براحتي مي توان درآورد,در مورد استخوانهاي ريز مي توانيد با جدا كردن غشاي اتصال استخوانها با چاقو آنرا جدا كنيد

در صورت تمايل جهت كندن پوست ماهي مي توانيد اين فيله ها را كمي روي شعله گاز حرارت دهيد. دراينصورت كندن پوست آسانتر است

روشهاي كلي طبخ آبزيان

آب پزكردن

صحيح ترين روش براي طبخ ماهي , آب پز كردن آن در آب , شير, يا هر نوع مايع ديگراست.براي اين منظور بايد ما هي در حرارت زير نقطه جوش پختـه شود, يعني هرگز آب يا شيـر داخل ظرف نجوشد . معمولاً زمان لازم براي طبخ ماهي با اين روش كمي طولاني تر از روشهاي ديگر است. پس از آب پز كردن ماهيـان استخواني , با كمك چنگال استخوان هاي موجود را جدا كرده و از گوشت خالص ماهي در تهيه خوراك هاي مختلف از جمله كتلت , كباب كوبيده , استانبولي , پلو , ماكاروني وغيره همانند گوشت گوساله وگوسفند استفاده نمائيد

سرخ كردن ماهي

اين روش طبخ براي ماهيهاي كوچك كه گوشت نرم ولطيفي دارند مناسب است .بهتر است از روغن مايع استفاده شود.اين ماهي ها را ميتوان به وسيله سبزي هاي معطر و ادويه مزه دار كرد

جوشانيدن

اين روش منحصراً براي سوپ بكار مي رود. اين روش سبب ميشود تمام عطر وطعم ماهي به سوپ منتقل گردد , به همين منظور ماهي را بعد از تميز كردن وكندن فلسها درسته با استخوانها وزوائد (بدون امعاء واحشاء) بكار مي برند

بخارپز

ماهي را روي يك بشقاب يا كاغذ آلومينيومي كه روي آنرا كره ماليده ايد قرارداده وسپس آن را روي ظرفي كه در آن آب به آهستگي مي جوشد بگذاريد تا بتدريج با بخار آب پخته شود. در این نوع طبخ ، ماهـي بايد تازه بوده وبه اندازه كافي به آن ادويه وسس اضافه گردد. اگر از ادويه وسس مناسب استفاده نشود, ماهي طبخ شده از مزه وطعم چنداني برخوردار نخواهد بود

طبخ آرام وسرخ كردن ماهي درفر

دراينگونه طبخ , تمامي ماهيها را در فر قرار ميدهيم . گاهي ماهي برروي بستري از انواع سبزيجات معطر قرار مي گيرد وگاهي نيز در سوپ ماهـي وهمچنين كره وروغن مايع پخته مي شود. درجه فررا در حد متوسط قرار داده تا ماهيها به آرامي پخته شوند

كباب كردن ماهي

ماهيهاي كوچك وچاق مانند قزل آلا، بچه آمور يا كپور براي كباب كردن مناسب تر هستند براي اين منظورنخست بوسيله چاقو دردو طرف ماهي بطور مورب چند برش ايجاد كرده وحدود 5 دقيقه آن را در مايع نمك ، فلفـل وآبليمو قرار مي دهيم وسپس به ماهـي روغن مايع ماليده , هر طرف ماهي را نزديك به 10 دقيقه روي آتـش كباب مي كنيم وقتي كه رنگ ماهي كمي تيـره شد، استخوان ستون فقرات به راحتي از گوشت جدا مي شود وماهي كاملاً پخته وآماده سرو خواهد بود

ريزه كاري هاي غذاي ماهي

به هنگام پخت ماهي ، نخست به ماهي نمك بزنيد،سپس ماهي را سرخ يا كباب کنید براي آنكه به هنگام سرخ شدن ماهـي به ظرف نچسبد، نخست روغن را كاملا داغ کنید سپـس ماهي را از قسمت گوشت آن در روغن قرار دهيد. اگر ماهي را نخست از قسمت پوست آن در روغن قرار دهيد باعث جمع شدن ماهي مي شود  خوردن ماهي هايي كه رنگ گوشت آنها به طور كامل زرد يا سياه است ، به معده آسيب رسانده و باعث روان شدن شكم ميشود  به هنگام خوردن گوشت ماهي، روي آن آب ليمو ترش تازه بريزيد. اين كار بوي ماهي را از بين برده و از بروز بيماري هايي كه بدليل كهنگي گوشت بوجود مي آيد ، جلوگيري ميكند  براي از بين بردن بوي ماهي در آشپزخانه، به هنگام پخت ماهي كمي پوست پرتقال يا ليمو عماني روي حرارت قراردهي  پس از پاك كردن ماهي،دست هاي خود را با آب ليمو و نمك بشوييد. با اين كار دست شما بوي ماهي به خود نميگيرد

نکاتي چند در زمينه آماده سازي ، طبخ و نگهداري ماهي و آبزيان

نحوه آماده کردن و طبخ ماهي و آبزيان تاثير مهمي بر خواص تغذيه اي آنها دارد توجه داشته باشيد که آلودگي اوليه ماهي و آبزيان تاثير مهمي در بهداشت آنها دارد بنابراين در نگهداري اين محصولات غذايي چه در خانه و چه در مراکز صيد و فروش و نيز به هنگام حمل و انتقال آن رعايت نکات بهداشتي ضروري است چنانچه آماده سازي و طبخ ماهي و آبزيان نامناسب باشد موجب هدر رفتن قسمت مهمي از خواص تغذيه اي آنها مي شود.

براي آماده سازي و طبخ آبزيان بهتر است به نکات زير توجه نماييد :

1 - براي طبخ بهتر است ماهي را به قطعات نازک تقسيم نماييد تا حرارت به صورت يکنواخت به تمام قسمت هاي گوشت ماهي برسد

2 - از مصرف نمک زياد در هنگام طبخ به قطعات ماهي خودداري نمایید

3- ماهی يخ زده را هرگز در داخل آبجوش يا گرم قرار ندهيد زيرا ارزش تغذيه اي آن به مقدار زيادي کاهش مییابد

4 - برای طبخ ماهي و آبزيان فريز شده (يخ زده) بايد حتماً چند ساعت آن را در يخچال نگهداري کنيد تا يخ آن کاملاً ذوب شود و سپس اقدام به طبخ نمایید

5 - قبل از فريز کردن ماهي بايد حتما شکم آنرا تخليه نموده و آنرا بخوبي تميز کرده و شستشو دهید.

6 - از قرار دادن ماهي تميز نشده و نشسته در فریزرز جدا خودداري کنید.

7- چنانچه عادت به مصرف ماهي سرخ کرده داريد بهتر است از حرارت بالا جهت سرخ کردن آن استفاده نکنید.

از مصرف روغن زياد به هنگام سرخ کردن ماهي جدا خودداري نمایید

براي سرخ کردن ماهي و آبزيان بايستي از روغن مايع مخصوص سرخ کردن استفاده کنيد و روغن حاصل از سرخ کردن ماهي و آبزيان را به دور بريزيد و از چند بار حرارت دادن روغن جدا خودداري نمایید بهتر ر است براي حفظ سلامت هر چه بيشتر خود را به تدريج به مصرف ماهي بخار پز, کباب شده يا آب پز عادت دهيدماهي و آبزيان به علت دارا بودن خواص تغذيه اي بسيار مناسب و مفيد, تاثير مهمي در پيشگيري از بيماريها دارند پس بهتر است دو بار در هفته در برنامه غذايي همه افراد گنجانده شود.